Kawa na rynku światowym c.d.....
Kawą handluje się w workach po 60 kilogramów każdy, chociaż w niektórych krajach jego waga może być nieco inna. Obecnie na świecie konsumuje się ponad 111 milionów worków, z czego 85 mln trafia do krajów importerów, gdzie kawa nie jest produkowana, a jedynie pita.
Na światowym rynku handluje się zasadniczo dwiema odmianami kawy: Arabica, którą uprawia się na wyżynach Ameryki Łacińskiej i Afryki Wschodniej oraz Robusta, której plantacje znajdują się na niżej położonych terenach Indonezji, Afryki Zachodniej Brazylii i Wietnamu. Znacznie mniejszą popularnością, z powodu specyficznego smaku, cieszą się dwie pozostałe odmiany: Liberica, uprawiana w Malezji i Zachodniej Afryce oraz Excelsa.
Arabica jest bardziej rozpowszechniona od Robusty - jej zbiory stanowią około 70% światowej produkcji. Mimo, że ziarna dwóch odmian są do siebie podobne po prażeniu, różnice między obydwoma roślinami i pomiędzy ich owocami są znaczne. Robusta jest znacznie bardziej odporna od Arabiki. Sprawia to, że koszty uprawy tej drugiej są znacznie wyższe, co znajduje odzwierciedlenie w cenach.
Międzynarodowa Organizacja Kawy wprowadziła nieco bardziej skomplikowany podział, tworząc cztery grupy kaw, na podstawie podobieństw jakościowych. I tak wyróżnia odmiany: - Łagodną Kolumbijską, do której należą kawy pochodzące z Ameryki Środkowej, Kenii i Tanzanii, - Brazylijską Naturalną, do której zaliczono Arabikę z Brazylii i innych krajów Ameryki Południowej oraz z Etiopii oraz - Inne Łagodne, do której weszła Arabica z pozostałych państw ją produkujących. Czwartą, ostatnią, kategorię tworzy Robusta.
Kawą handluje się w workach po 60 kilogramów każdy (pakowana jest w nie kawa zielona, dopiero przygotowana do palenia), chociaż w niektórych krajach jego waga może być nieco inna. Obecnie na świecie konsumuje się ponad 111 milionów worków, z czego 85 mln trafia do krajów importerów, gdzie kawa nie jest produkowana, a jedynie pita. Jej transportem, paleniem (prażeniem), ewentualnym mieleniem i pakowaniem zajmują się firmy przetwórstwa kawy, wśród których czołową rolę odgrywa tak zwana Wielka Czwórka: Sara Lee, Kraft, Procter & Gamble oraz Nestle, które kupują blisko połowę rocznych zbiorów.
Ceny kawy ustala się na dwóch rynkach kontraktów terminowych: Nowojorskiej Giełdzie Handlowej, gdzie notowane są kontrakty futures i opcyjne na Arabikę oraz Międzynarodowej Giełdzie Kontraktów Terminowych i Opcji w Londynie, gdzie można kupić i sprzedać kontrakty i opcje na Robustę. Kontrakt futures jest umową, w której obie strony, kupujący i sprzedający, zobowiązują się, że w określonym terminie i po ustalonej cenie, jeden dostarczy, a drugi odbierze daną partię towaru. Kontrakt opcyjny daje jednej ze stron, jego nabywcy, możliwość odstąpienia od realizacji umowy, jeśli w wyniku zmiany ceny okaże się on nieopłacalny.
Handel kawą wiązał się zawsze z dużym ryzykiem wynikającym z jednej strony z dużej odległości, jaką musiały pokonać transporty ziarna z rejonów upraw do krajów głównych odbiorców, a z drugiej - z dużej wrażliwości roślin na warunki pogodowe. W 1880 roku doszły do tego działania spekulantów, które doprowadziły do całkowitego załamania rynku kawy w Nowym Jorku. Aby zmniejszyć nieco chaos grupa tamtejszych kupców zebrała się dwa lata później na Dolnym Manhattanie, aby zawrzeć pierwsze kontrakty terminowe na ten towar. W ten sposób narodziła się nowojorska giełda kawy. Dzięki kontraktom, obie strony - sprzedający i odbiorca, wiedzieli z wyprzedzeniem, jaką partię towaru otrzymają w określonym terminie i po jakiej cenie. Depozyty zabezpieczające składane przez obie strony i rozliczanie zmian notowań w czasie trwania kontraktu stanowiły istotne zabezpieczenie dla uczestników transakcji na wypadek bankructwa kontrahenta.
Jeden zawierany tam kontrakt dotyczy 37,5 tysiąca funtów (w przybliżeniu 250 worków, czyli ok. 15 ton) ziarna. Rozliczenie transakcje przeprowadzane mogą być poprzez fizyczną dostawę. Sprzedawca musi przywieźć partię towaru do jednego ze wskazanych portów, gdzie - po sprawdzeniu, czy ziarno kawy spełnia określone przez giełdę wymagania - wystawiany jest odpowiedni certyfikat. W ten sposób nabywcy zagwarantowaną mają odpowiednią jakość produktu i handlując, mogą skoncentrować się wyłącznie na ustaleniu ceny. W 1986 roku do obrotu weszły również kontrakty opcyjne. Nowojorski rynek cieszy się ogromnym zainteresowaniem inwestorów. Np. w 2001 roku obroty na nim wyniosły 67 miliardów dolarów. Nic dziwnego, że na podstawie notowań z tego rynku kształtowane są ceny Arabiki na całym świecie.
W Londynie kontrakty na kawę Robusta wprowadzono do obrotu w 1958 roku. Na popularności zyskały w latach 70-tych, gdy znacznie poszły w górę ceny ziarna na światowych rynkach i importerzy oraz eksporterzy odkryli ich wartość jako zabezpieczenia przed niespodziewanym spadkiem lub wzrostem notowań. Jeden kontrakt opiewa na 5 ton. Cena ustalana jest w amerykańskich dolarach. Podobnie jak w Nowym Jorku, ziarno musi pochodzić tylko z umieszczonych na giełdowej liście krajów i spełniać określone wymagania. Obroty są równie duże jak za Atlantykiem - ich roczna wartość odpowiada pięcioletnim zbiorom tego typu kawy na świecie. Jest to możliwe, gdyż w momencie wygaśnięcia kontraktu rozliczane są tylko różnicę pomiędzy ceną z tego dnia, a określoną w chwili jego zawarcia. Dzięki tak dużej aktywności inwestorów rynek londyński odgrywa taką samą rolę przy ustalaniu cen Robusty, jak Nowy Jork w przypadku Arabiki.
Autor artykułu
Wojciech Majerkiewicz
